| TURBO
(KOMPRESÖR) |
Motorlar normalde
atmosferdeki basınçla çalışır. Yani, dışarıdaki hava alınarak motora verilir ve
yanma odasında yakıtla karıştırılarak yanma sağlanır. Bu durumda, yanma
verimliliği bakımından belli bir hava yakıt oranı gözetildiğinden hacmi
arttırmadan daha fazla güç elde etmek için basınçlı hava verilir. Bu sayede, yanma
odasına normalden daha çok hava, ve buna bağlı olarak daha fazla yakıt verilir.
Turbonun basıncına göre alınan güç de artar. Düşük turbo basıncı daha yumuşak
bir kullanım sağlar ve motorun parçalarını daha az yorar. Yüksek turbo basıncıyla
çalışan motorların genel olarak daha sağlam yapılması gerekir. Turbo motorlar
genelde aynı güçteki daha yüksek hacimli motorlara göre daha az yakıt tüketir ve
tork değerleri de daha iyidir. Ayrıca atmosferik emmeli motorlara göre torku daha
düşük devirlerden itibaren sunarlar. Bazı üreticiler turbo sistemlerine kompresör
adını vermektedir. Bu sistemde ise doğrudan krank miline bağlı olarak çalışan
basınçlı hava sistemi sayesinde motorda rölantiden itibaren daha yüksek güç ve tork
elde edilir. |
| DEĞİŞKEN SUPAP
ZAMANLAMASI |
Honda'nın ünlü V-TEC
motorlarıyla gündeme gelen bu sistemde motordaki supapların zamanlaması devirlere
göre değişir. Motor çalışırken her bir silindirdeki iki emme supabı (silindir
başına dört supaplı motor) açılarak hava ve yakıt karışımının silindire
girmesini sağlar. Bu karışım yanıp motora hareket gücü sağladıktan sonra egzoz
(çıkış) supapları açılarak yanmış gazları dışarı verir. Bu işlem saniyede
binlerce keze varan hızlarda gerçekleştirilir. Havanın silindire giriş ve çıkışı
devirlere göre farklılık gösterir. Normal motorlarda daha çok kullanılan orta
devirlere göre bir supap ayarı yapılır ve yarış otomobillerinde de yüksek devirlere
göre bir supap ayarı kullanılır. Binek otomobillerinin motorları bu nedenle motor
orta devirlerde verimli çalışırken çok düşük devirlerde (örneğin, rölantide) ve
çok yüksek devirlerde yeterince verimli değildir. Aynı şekilde yüksek devirlerde
performans sağlayacak şekilde hazırlanan motorlar da düşük devirlerde verimli
çalışmaz (çok yakıt tüketir). Değişken supap zamanlaması bu iki farklı ayarın
motora aynı anda uygulanmasına olanak tanıyor. Motor işletim sistemi devire göre
hangi supap zamanlamasının kullanılacağını belirliyor ve her devirde en verimli
çalışmayı sağlıyor. Böylece motor düşük devirlerde az yakıt tüketirken yüksek
devirlerde de iyi bir performans sunuyor. Değişken supap zamanlamasına sahip motorlarda
motor hacminin litresi başına elde edilen güç çok yüksektir. Örneğin, litre
başına 100 beygire kadar çıkabiliyor (1.6 litrelik motor 160 beygir gibi). |
| OVERDRIVE (Ekonomi Vitesi) |
Overdrive kısaca
düşük yakıt tüketimi sağlayan vites olarak nitelendirilebilir. Bazı araçların
beşinci vitesi (ya da varsa altıncı vitesi) aracın hızını arrtırmak için değil
yakıt tüketimini düşürmek için tasarlanmıştır. Örneğin, 4. viteste 100 km/s
hızda giderken araç 4000 d/devirde ise, 5. viteste 300 devire iner. Normal beşinci
vitesten farkı, son hıza dördüncü viteste ulaşılmasıdır. Örneğin, 94 model
Şahin'de kullanım kitapçığındaki bilgilere göre 4. viteste son hız 160 km/s. Ama
beşinci viteste araç ancak 155 km/s son hıza ulaşabiliyor. Bu beşinci vitese
"overdrive" denir. Türkçe olarak "ekonomi vitesi" diyebiliriz. |
| KATALİTİK
KONVERTÖR (KATALİZATÖR) |
Motordan çıkan
zararlı maddeleri zararsız maddelere dönüştürmek için araçlara takılır.
Seramikten yapılan yapılan ve gözenekleri katalitik etki sağlayan maddelerle
(katalizör) kaplı katalitik dönüştürücünün içinden geçen egzoz gazları
reaksiyona girerek zararsız maddelere dönüşür. Dönüştürücüye NOx (Azot Oksit),
CO (Karbon monoksit) ve HC (Hidrokarbonlar) olarak giren maddeler reaksiyon sonucunda
canlılara zararsız N2 (Azot), CO2
(Karbon dioksit) ve H2O (su) olarak egzozdan
dışarı verilir. Dizellerde ayrıca is parçacıklarını yakalamak için ek bir sistem
ve EGR denilen (Exhaust Gas Recirculation) egzoz gazı devirdaimi sistemi bulunur.
Bazen performans arttırmak için katalitik dönüştürücünün iptali gündeme
gelmektedir. Bu işlem araca ek güç sağlasa da çevreyi kirletmesine neden olduğu
için kaçınılması gereken bir durumdur. Aracın egzozundan zararlı gazlar
çıktığında bundan yine en çok kendimiz ve yakınlarımız zarar görür. Son
olarak, katalizör ile katalizatör arasındaki dikkat edilmesi gereken farklılık:
katalizör, katalitik etki sağlayan madde demektir, katalizatör ise katalitik etki
sağlayan cihaz. Katalitik konvertör yerine katalitik dönüştürücü de denilebilir.
Böylece herkes anlayabilir. |
| EMNİYET
KEMERİ (Gergi Sistemi vb.) |
Emniyet kemeri herkesin
çok alıştığı ve kullandığı ama değeri fazla da bilinmeyen bir güvenlik
sistemidir. Otomobildeki en önemli güvenlik öğelerinden biridir. Her şeyde olduğu
gibi, ancak doğru kullanıldığında en iyi şekilde çalışır. Emniyet kemerinin alt
bölümü iki tarafta legen kemiğinin üzerinden ve üstte de omuzun üzerinden
geçmelidir. Emniyet kemerinin görevini en iyi şekilde yapabilmesi için bu gereklidir.
Emniyet kemeri yükseklik ayarı, emniyet kemerinin farklı boylardaki insanlara göre
ayarlanabilmesini sağlar. Bir çarpışma sırasında emniyet kemerinin makarası
kilitlenir ve aracın içindekilerin fazla hareket etmesini önler. Son yıllarda emniyet
kemerini kaza sırasında gererek yolcuları daha iyi tutan sistemler de kullanılmaya
başlanmıştır. Bu sistemde, emniyet kemerindeki boşluğu almak için (özellikle
kışın kalın giysiler giyildiğinde) bir algılayıcıya bağlı bir gergi sistemi
hemen devreye girerek yolcu emniyet kemeri üzerine yüklenmeden önce kemeri gerer ve
yolcunun hareketini en aza indirmiş olur. İki tip gergi sistemi kullanılıyor.
Birincisi yaylı tip; burada, algılayıcıdan gelen uyarı sonucunda bir yay tetiklenir
ve emniyet kemeri gerilir. İkinci tipte ise hava yastığında olduğu gibi bir ateşleme
mekanizması kullanılır. Darbe uyarısı geldiğinde bir gaz ateşlenerek emniyet kemeri
gerilir. (Bu ikincisine Türkçe olmayan bir şekilde "piroteknik" de
denilmektedir, Türkçe "ateşlemeli" denilebilir). Bunlara ek olarak emniyet
kemerinin vücuda uyguladığı yükü sınırlandırmak için belli bir düzeyden sonra
kemeri biraz gevşeten ve yolcunun aniden büyük bir yüke maruz kalmasını önleyen
sistemler de kullanılmaktadır. |
